Aan de noordwestkant van Utrecht, langs de Vecht, ligt Natuurgebied Zuilen. Het gebied van 40 hectare bestaat uit akkers, weilanden en bospercelen en verbindt Utrecht aan de noordzijde met het groen eromheen. Vanaf 2027 gaat de gemeente Utrecht het gebied verder ontwikkelen, waarbij de natuur meer ruimte krijgt en er meer mogelijkheden komen om te wandelen, te sporten en van de natuur te genieten. Voor deze ontwikkeling ontvangt de gemeente een bijdrage van 1 miljoen euro uit de Tenderregeling Groen Groeit Mee. In dit artikel vertelt Floris van Proosdij wat de plannen zijn en welke rol de Tenderregeling hierin speelt.
“Utrecht groeit ontzettend hard en dat zal de komende twintig jaar zo blijven,” aldus Floris van Proosdij, projectmanager groen bij de gemeente Utrecht. “In de ruimtelijke strategie Utrecht 2040 hebben we daarom vastgelegd hoe we die groei in goede banen willen leiden.”
Gezond stedelijk leven als uitgangspunt
Het centrale uitgangspunt van dat beleid is gezond stedelijk leven voor iedereen. “Dit betekent dat de voorzieningen in de stad in gelijke tred moeten meegroeien met het aantal woningen,” legt Floris uit. “Denk aan scholen, sportvoorzieningen en mobiliteit, maar zeker ook aan groen.”
Groen is volgens hem nodig om de groeiende stad gezond en aangenaam te houden. “Het speelt mee bij klimaatadaptatie, biodiversiteit en het welzijn van mensen.” Daarom werkt Utrecht op meerdere schaalniveaus aan groen, die te vergelijken zijn met de vijf groene schakels uit de handreiking Groen bij uitbreidingslocaties.
Het eerste niveau betreft de bomen in de straat of stukjes groen in de buurt. Niveau twee gaat om groene en schaduwrijke wandel- en fietsroutes door de stad. Op niveau drie bevinden zich stadsparken, zoals Wilhelminapark. Op niveau vier kun je denken aan groene uitlopers (scheggen) vanuit het buitengebied de stad in. Het vijfde en laatste niveau betreft de buitengebieden, zoals Amelisweerd, waar je dichtbij huis toch het gevoel hebt dat je helemaal buiten bent.
Buitengebied en uitlopers van de stad
Natuurgebied Zuilen ligt op de grens van schaalniveau vier en vijf, beschrijft Floris. “Als je er rondloopt, voelt het eigenlijk al een beetje als buitengebied, met bospercelen, weiden, akkers en oude bomen. Tegelijk ligt het gebied deels langs de Vecht, waar je over paden met veel groen de stad uit kunt wandelen of fietsen.”
Toch ontbreekt er nog het nodige om het gebied echt goed toegankelijk en beleefbaar te maken. In de plannen voor de herinrichting wordt daarom gewerkt aan betere verbindingen met de omliggende wijken, een versterking van de natuurkwaliteit en een inrichting die het gebied aantrekkelijker maakt voor bezoekers.
Floris beschrijft: “Wie straks het gebied inloopt, merkt hoe verschillende landschappen in elkaar overlopen en beter met de stad verbonden zijn. Vanaf de Vecht kom je via nieuwe ingangen met picknickplekken, speelvoorzieningen en fietsparkeerplaatsen het gebied binnen. De Vechtdijk, waar nu nog auto’s rijden, wordt autovrij en verandert daarmee in een rustige route voor fietsers en wandelaars. Wandelpaden leiden bezoekers door open weilanden, akkers en meer besloten bospercelen. Onderweg kom je de volkstuinvereniging tegen, een trimparcours en verschillende plekken om te zitten.”
De bestaande kwaliteiten van het gebied blijven herkenbaar, benadrukt Floris. “We gaan historische elementen zoals een oude boomgaard, een duiventil en een iepenlaan herstellen. Ook natuur en water krijgen meer ruimte doordat een deel van de landbouwgrond wordt omgevormd naar nieuwe natuur, de sloten worden verbreed en er natuurvriendelijke oevers worden aangelegd.”
Dit alles gebeurt in samenwerking met projectpartner Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), die het project mede financiert en betrokken is bij de inrichting van het watersysteem.
Aansluiting bij de voorwaarden uit de Tenderregeling Groen Groeit Mee
De plannen voor Natuurgebied Zuilen sluiten goed aan bij de voorwaarden die de Tenderregeling Groen Groeit Mee stelt. Zo moet een project niet alleen bijdragen aan publiek toegankelijk en beleefbaar groen, maar ook minimaal één van de groene waarden uit het Groen Groeit Mee programma versterken. Denk aan landschapsinclusieve landbouw, veerkrachtige natuur, cultuurhistorie en zichtbaar water.
“Wij versterken al deze waarden,” legt Floris uit. “Neem bijvoorbeeld zichtbaar water. Door het gebied lopen verschillende sloten die onderdeel zijn van het watersysteem in het veenweidegebied. Die maken we samen met HDSR beter zichtbaar en beleefbaar, bijvoorbeeld door de verbreding van sloten en het aanleggen van natuurvriendelijke oevers.”
Ook als het gaat om natuurkwaliteit worden stappen gezet. Een deel van het gebied ligt binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en wordt verder ontwikkeld naar natuur met een hogere biodiversiteit. “Daar sturen we heel bewust op, onder andere met hooilandtypen die passen bij dit landschap.”
Tegelijk blijft het landschap deels agrarisch. Een belangrijke rol speelt hierbij Stichting Wij.land, die boeren begeleidt bij landschapsinclusieve landbouw. “Onze pachter, boer Kees, is daar een mooi voorbeeld van. Samen kijken we hoe landbouw, natuur en recreatie elkaar kunnen versterken, zodat het landschap aantrekkelijk blijft voor bezoekers én biodiverser wordt.”
Daarnaast gaf de onafhankelijke adviescommissie van de Tenderregeling het advies om de ruimtelijke en maatschappelijke context van het plangebied nadrukkelijk te betrekken bij de verdere uitwerking en realisatie van het projectplan. Daarmee komen ook meekoppelkansen in beeld. “Dat heeft ons geholpen om breder te kijken dan alleen het ontwerp,” vertelt Floris. “We hebben bijvoorbeeld extra aandacht voor de verbindingen met de omgeving en het zichtbaar maken van cultuurhistorische elementen, maar ook voor hoe het gebied straks wordt gebruikt en beheerd. Daarbij betrekken we bewoners en andere partijen actief, zodat het gebied ook op de lange termijn goed blijft functioneren.”
Hobbels in de totstandkoming van het project
Hoewel het project inmiddels breed wordt gedragen, verliep de ontwikkeling niet zonder hobbels. Toen de gemeente enkele jaren geleden een eerste visie voor het gebied presenteerde, leidde dat tot stevige reacties vanuit de omgeving.
“Voor veel mensen is Natuurgebied Zuilen een plek van rust en natuur vlakbij de stad, en er waren zorgen dat nieuwe plannen die kwaliteiten zouden aantasten.” Volgens Floris was dat een belangrijk leermoment in het proces. “We hebben toen echt geleerd dat je bij dit soort projecten moet beginnen met luisteren naar wat de plek voor mensen betekent.”
De gemeente besloot daarom een stap terug te doen en samen met bewoners, gebruikers en andere betrokkenen opnieuw naar de plannen te kijken. In dat gezamenlijke proces zijn de huidige plannen verder uitgewerkt en inmiddels ligt er een breed gedragen ontwerp. “Een klein stukje van het gebied is aangewezen voor placemaking,” vertelt Floris. “Dat mogen omwonenden naar eigen inzicht inrichten, bijvoorbeeld voor het planten van vlas.”
Op dit moment bereidt de gemeente Utrecht de uitvoering van de plannen voor, die naar verwachting in 2027 start en in 2029 wordt afgerond. De totale investering bedraagt ongeveer 8,3 miljoen euro. Daarvan komt 1 miljoen euro uit de Tenderregeling Groen Groeit Mee, waarvoor de gemeente Utrecht samen met HDSR de aanvraag heeft ingediend. HDSR is ook medefinancier van het project. “De bijdrage uit de Tenderregeling maakt echt verschil,” aldus Floris. “Zonder die bijdrage hadden we waarschijnlijk lastige keuzes moeten maken en bepaalde onderdelen van het plan moeten versoberen.”
Gratis advies van Rebel Group doorslaggevend bij subsidieaanvraag
Bij het opstellen van de aanvraag voor de Tenderregeling kreeg de gemeente via de provincie Utrecht gratis hulp van adviesbureau Rebel Group, waarmee de provincie Utrecht een raamovereenkomst heeft afgesloten voor de financiële ondersteuning van dit soort aanvragen. Floris: “Rebel gaf ons financieel advies, hielp ons om het project scherper te formuleren en duidelijk te maken hoe de plannen aansluiten bij de doelen van Groen Groeit Mee. Daarbij werd gekeken naar de samenhang tussen natuurontwikkeling, recreatie, water, landbouw en cultuurhistorie. Zonder hun hulp hadden we het maximale bedrag van 1 miljoen euro waarschijnlijk niet gekregen.”
Floris heeft dan ook een duidelijke tip voor andere gemeenten en organisaties die met de Tenderregeling Groen Groeit Mee aan de slag willen: “Maak gebruik van de gratis ondersteuning van Rebel Group (voor financieel advies) en Wing (voor landschappelijk advies) die beschikbaar is bij het voorbereiden van een aanvraag. Het helpt enorm als iemand met ervaring meekijkt en helpt om de aanvraag scherp te formuleren.”
8 april: webinar Tenderregeling Groen Groeit Mee
Meer weten? Op 8 april organiseert Groen Groeit Mee een webinar, met als spreker ook Floris van Proosdij, waarin wordt uitgelegd hoe de regeling werkt, welke voorwaarden gelden en hoe organisaties ondersteuning kunnen krijgen bij een aanvraag.
Meer weten en aanmelden
Contact
Voor vragen over Natuurgebied Zuilen of andere groene projecten in de gemeente Utrecht:
Floris van Proosdij
Projectmanager & Samen Stadmaker
LinkedIn
floris.van.proosdij@utrecht.nl
