“Als we niet beginnen, dan komen we ook nooit aan het eind.” Het is een zin die hoogheemraad Bert de Groot van het waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) typeert. Als lid van het bestuurlijk overleg van Groen Groeit Mee kijkt hij vier jaar na de ondertekening van het Groen Groeit Mee Pact terug op wat er is bereikt en vooruit naar wat nog nodig is. Vanuit zijn rol bij het waterschap en zijn agrarische achtergrond zoekt hij al decennialang naar manieren om landbouw, natuur en waterbeheer samen te laten werken. De vraag die voor hem centraal staat is hoe ambities uitvoering krijgen richting eind 2030, wanneer het Groen Groeit Mee Pact afloopt.
Van ambitie naar praktijk
“Groen Groeit Mee is een samenwerkingsprogramma in de provincie Utrecht om ervoor te zorgen dat recreatief groen en water vanaf het begin met woningbouw meegroeien,” vertelt Bert. “Dat is belangrijk, want je ziet dat woningbouw vaak nog wel lukt om te financieren, maar wat daarnaast nodig is om een prettige en veilige leefomgeving te creëren, verdwijnt te gemakkelijk uit beeld. Dan zie je wel een woonwijk ontstaan, maar groen, water en recreatie zijn onvoldoende geïntegreerd.”
Daarom is HDSR pactpartner van Groen Groeit Mee. “Ons waterschap beheert het watersysteem in de provincie Utrecht en in een klein deel van de provincie Zuid-Holland,” zegt Bert. “Van rivieren en sloten tot dijken, gemalen, waterpeilen en waterkwaliteit. Door klimaatverandering wordt onze taak steeds complexer. Extremere buien, langere droogte en druk op de ruimte vragen om slimme, toekomstbestendige keuzes, in samenhang met de inrichting van het landschap. Daarvoor is het belangrijk dat we vanaf het begin aan tafel zitten bij plannen in ons werkgebied voor wonen, werken en infrastructuur. Ons partnerschap met Groen Groeit Mee zorgt daarvoor.”
Het Hollandsche IJsselgebied: sturen aan de voorkant
Hoe Groen Groeit Mee in de praktijk werkt, wordt goed zichtbaar in het Hollandsche IJsselgebied, waar Bert bestuurlijk voorzitter van is. Dit gebied is één van de vijf voorbeeldgebieden[1.1] van Groen Groeit Mee, waarin gebiedspartners experimenteren met samenwerking, financiering en uitvoering.
“In 2024 heeft HDSR met de gemeenten IJsselstein, Nieuwegein, Montfoort en Utrecht, provincie Utrecht en Staatsbosbeheer een samenwerkingsovereenkomst gesloten om gezamenlijk te werken aan een toekomstbeeld waarin waterveiligheid, natuur, recreatie, landbouw en verstedelijking in het Hollandsche IJsselgebied beter op elkaar aansluiten,” vertelt Bert. ”In deze regio wordt in de komende periode veel gebouwd en er spelen belangrijke opgaven van het waterschap. Denk aan waterveiligheid en waterkwaliteit, maar ook ruimte voor natuur en recreatie. Door van het begin af aan integraal te werken, zorgen we ervoor dat al deze opgaven in het gebied kunnen samenkomen.”
Het Hollandsche IJsselgebied ligt ten zuidwesten van Utrecht, wordt doorkruist door de Hollandsche IJssel en beslaat ongeveer 400 hectare. De concrete aanleiding om met gebiedspartners aan de slag te gaan, was dat de bestaande dijk niet meer aan de veiligheidsnorm voldeed. “We moesten maatregelen nemen om de waterveiligheid te verbeteren en hebben samen met de gebiedspartners bekeken welke meekoppelkansen er lagen. Uiteindelijk hebben we besloten om de oude dijk verderop, die als fietspad wordt gebruikt, als waterkering te gebruiken. In het gebied tussen de rivier en deze oude dijk is nu ruimte ontstaan voor water, natuur en recreatie, terwijl het achterliggende gebied beschermd blijft tegen hoogwater.”
Waterkwaliteit en Kader Richtlijn Water
Ook waterkwaliteit speelt een belangrijke rol in dit gebied. De Hollandsche IJssel is een Kader Richtlijn Water-lichaam (KRW), wat betekent dat er Europese afspraken gelden om de waterkwaliteit te verbeteren, zodat het water schoon en gezond blijft voor natuur, mens en gebruik. Het waterschap heeft hierin een grote rol. Bert: “In de rivier zelf kunnen we beperkt maatregelen nemen, omdat deze veel wordt gebruikt door scheepvaart en sterk gekanaliseerd is. Daarom kijken we wat we langs de rivier kunnen, zoals natuurvriendelijke oevers voor meer biodiversiteit en plekken waar we extra water kunnen bergen bij extreme omstandigheden. In samenspraak met de gebiedspartners maken we het landschap een stuk robuuster.”
Dit laat goed zien waar Groen Groeit Mee voor staat. “Vroeger werd eerst de woningbouw gepland en later aan het waterschap gevraagd wat dit betekende voor het watersysteem. Nu zitten we vanaf het begin samen aan tafel en denken we met elkaar mee over waar water ruimte nodig heeft, welke kansen er zijn voor biodiversiteit, recreatie, landschap, woningbouw en meer.”
De gezamenlijke aanpak blijft niet bij plannen alleen. De waterkering is inmiddels verlegd en in het noordwestelijk deel van het gebied zijn samen met Staatsbosbeheer wandel- en fietspaden aangelegd. Ook heeft Staatsbosbeheer het bos uitgebreid als eerste stap richting een groter recreatie- en natuurgebied. “Daar mogen we trots op zijn,” zegt Bert. “We zijn niet alleen aan het tekenen, we zijn echt begonnen.”
Wat werkt en schuurt in Groen Groeit Mee
Als Bert breder kijkt dan het Hollandsche IJsselgebied, ziet hij dat Groen Groeit Mee inmiddels meer is dan een ambitie: het is een beweging in de provincie. “Naast het Hollandsche IJsselgebied, worden ook in andere voorbeeldgebieden concrete stappen gezet. Denk aan het Kromme Rijn Linie Landschap, waar begin 2025 een ontwikkelperspectief is vastgesteld dat beschrijft wat er nodig is om het gebied nu en in de toekomst leefbaar en klimaatbestendig te houden. Ook worden daar inmiddels concrete projecten voorbereid of uitgevoerd.” Dat er eind 2025 een vijfde voorbeeldgebied is bijgekomen, Noorderpark, ziet Bert als een belangrijk signaal dat Groen Groeit Mee werkt. “Er zijn dus mensen die het succes van gebiedsgericht werken zien en zeggen: dat willen we hier ook.”
Wel maakt hij zich zorgen over het afhaakrisico bij agrariërs. “Veel boeren ervaren provinciale programma’s zoals het Utrechts Programma Landelijk Gebied als bedreigend. Ze zijn bang om hun land kwijt te raken aan de natuur, recreatie of het water. Dat wordt versterkt doordat het publieke debat diffuser is geworden. Het wordt moeilijker om te bepalen wat klopt en wat niet.” Daarom vindt Bert het belangrijk om landbouw niet tegenover natuur te zetten. “Geef de boeren een verdienmodel, bijvoorbeeld via natuurbeheer, recreatie of waterberging. Alle belangen moeten in elkaar verweven zijn en we moeten samen optrekken vanaf het begin.”
Tegelijkertijd benadrukt hij dat het tempo omhoog mag. “Ontwikkelperspectieven zijn nodig om richting te geven, maar mogen geen eindpunt worden. Het gaat er uiteindelijk om dat de schop in de grond gaat.” In dit kader waarschuwt hij ook voor bestuurlijke stilstand. “Met de waterschapsverkiezingen in 2027 in zicht hoop ik dat zoveel mogelijk projecten vóór die tijd al in uitvoering zijn. Als je dan niet begonnen bent, ligt alles zo weer een half jaar stil.”
Vooruitblik richting eind 2030
Als Bert vooruitkijkt naar eind 2030, wanneer het Groen Groeit Mee Pact afloopt, dan kijkt hij concreet naar ‘zijn eigen’ Hollandsche IJsselgebied. “Ik verwacht dat er dan groen-blauwe zones zijn aangelegd: aaneengesloten zones van water, natuur en landschap, die vanuit de rivier doorlopen het landelijk gebied in, bijvoorbeeld richting de Lopikerwaard. Zulke verbindingen maken het watersysteem robuuster, bieden ruimte voor agrarisch natuubeheer en zorgen tegelijk voor verkoeling, waterberging en recreatie.”
Ook hoopt hij dat de fietspaden en wandelverbindingen richting Rijnenburg en Leidsche Rijn worden versterkt en dat er otters bij de otterpassage te zien zullen zijn. “De otter geldt als een indicatorsoort: hij kan alleen overleven in gebieden met schoon water en een gezond ecosysteem.”
Van plannen naar doen
Het kán dus volgens Bert: water, natuur, landbouw en recreatie laten meegroeien met de woningbouwopgave. Dat vraagt wel om keuzes, tempo en de bereidheid om echt te starten. Bert is daar helder over: “Begin zodra het kan, want in het doen ontstaat energie, vertrouwen en vooruitgang.”
